ເບິ່ງຊອຣ໌ສສຳລັບ ວັດຫຼວງຂອນ ຣັຕຕະຣາມມະຫາວິຫານ ເມືອງຫຼວງນໍ້າທາ ແຂວງຫຼວງນໍ້າທາ

[[ຮູບ:Image 2026-01-27 at 14.35.32.jpg|center|thumb|Sim Luang Khon]]


ບົດສະຫຼຸບຫຍໍ້: ປະຫວັດສາດ, ສະຖາປັດຕະຍະກຳ ແລະ ບົດບາດຂອງວັດຫຼວງຂອນ (Wat Luang Khon), ມໍລະດົກທາງຈິດວິນຍານຂອງຊາວ ໄທຍວນ (Tai Yuan) ໃນເມືອງຫຼວງນໍ້າທາ, ເຊິ່ງເປັນສັກຂີພິຍານແຫ່ງການຟື້ນຟູເມືອງຫຼັງຈາກຖືກປະຮ້າງມາກວ່າ 150 ປີ.
1. ພູມຫຼັງປະຫວັດສາດ: ຈາກການອົບພະຍົບ ສູ່ເມືອງຮ້າງ (ຄ.ສ. 1587 - 1733)
ກ່ອນຈະມີວັດຫຼວງຂອນ, ພື້ນທີ່ນີ້ມີປະຫວັດສາດອັນຍາວນານທີ່ຜູກພັນກັບການເຄື່ອນຍ້າຍຂອງຊາວໄທຍວນ:
* ຄ.ສ. 1587 (ການເຂົ້າມາຄັ້ງທຳອິດ): ຊາວໄທຍວນ ຈາກຊຽງແສນ ແລະ ດອຍຕຸງ 27 ຄອບຄົວ ນຳໂດຍ ແສນຫານ ສຸລີນ ໄດ້ອົບພະຍົບໜີໄພສົງຄາມພະມ້າ ມາຕັ້ງຖິ່ນຖານຢູ່ບໍລິເວນສົບນໍ້າທາ ແລະ ນໍ້າທຸງ (ບ້ານວຽງໃຕ້ ປັດຈຸບັນ).
* ຄ.ສ. 1628 (ພັນທະສັນຍາສອງອານາຈັກ): ເຈົ້າສີສຸໂທທະນະທຳມິກະລາດ (ຊຽງແສນ/ລ້ານນາ) ແລະ ພະຍານາແລຕາໄຟ (ເມືອງຊ້າຍ/ລ້ານຊ້າງ) ໄດ້ຕົກລົງສ້າງ "ເມືອງຫຼວງຫົວທາ" ຮ່ວມກັນ ແລະ ສ້າງ ພະທາດປຸມປຸກ ເປັນສັກຂີພິຍານແຫ່ງມິດຕະພາບ.
* ຄ.ສ. 1733 (ຍຸກເມືອງຮ້າງ): ເກີດສົງຄາມຍາດຊິງອຳນາດລະຫວ່າງ ອາວ (ເຈົ້າໝ່ອມຫຼວງ) ແລະ ຫຼານ (ເຈົ້າໝ່ອມນ້ອຍ). ເຈົ້າໝ່ອມຫຼວງໄດ້ພາໄພ່ພົນອົບພະຍົບໜີໄປສ້າງ ເມືອງເງິນໃຕ້ ກຸສາວະດີ (ແຂວງໄຊຍະບູລີ), ປະໃຫ້ເມືອງຫຼວງຫົວທາຮ້າງລົງເປັນເວລາ 158 ປີ.
2. ການຟື້ນຟູເມືອງ ແລະ ການສ້າງຕັ້ງ ວັດຫຼວງຂອນ (ຄ.ສ. 1891 - 1892)
ວັດຫຼວງຂອນ ຄືສັນຍາລັກແຫ່ງການກັບມາຄອບຄອງແຜ່ນດິນບັນພະບຸລຸດຄືນໃໝ່:
* ຄ.ສ. 1891 (ການກັບຄືນ): ເຈົ້າຫຼວງກົມມະຈ້າງ ໄດ້ນຳພາປະຊາຊົນ 500 ຄົນ ຈາກເມືອງເງິນ ກັບຄືນມາຟື້ນຟູເມືອງຫຼວງຫົວທາ.
* ຄ.ສ. 1892 (ກຳເນີດວັດ): ເຈົ້າຫຼວງກົມມະຈ້າງ ໄດ້ສ້າງ "ບາຮາມ" ຫຼື ວັດຫຼວງຂອນ ຂຶ້ນທັນທີທີ່ມາເຖິງ ເພື່ອເປັນສູນລວມຈິດໃຈ.
* ເຈົ້າອະທິການວັດອົງທຳອິດ: ສາທຸພໍ່ເຈົ້າ ຈັນຕະ.
* ທີ່ຕັ້ງ: ບ້ານຫຼວງ, ເປັນສູນກາງຂອງກຸ່ມຄົນຊັ້ນນຳ ແລະ ເຊື້ອສາຍເຈົ້າເມືອງເກົ່າ (ໃນຂະນະທີ່ກຸ່ມໄທລື້ ແລະ ໄທດຳ ຖືກຈັດໃຫ້ຢູ່ເຂດອື່ນ).
3. ສິລະປະ ແລະ ສະຖາປັດຕະຍະກຳ
ວັດຫຼວງຂອນ ສະທ້ອນເຖິງອັດະລັກຂອງຊາວ ໄທຍວນ (ລ້ານນາຕາເວັນອອກ) ຢ່າງຊັດເຈນ:
* ຮູບແບບສິມ (Sim): ມີລັກສະນະແບບລ້ານນາ ຫຼັງຄາຊ້ອນຊັ້ນ (Tiered roof), ໂຄງສ້າງໄມ້ ຫຼື ກໍ່ອິດຖືປູນທີ່ເນັ້ນຄວາມແຂງແຮງ, ຕ່າງຈາກແບບຫຼວງພະບາງທີ່ມີຫຼັງຄາແອ່ນໂຄ້ງລົງຕໍ່າ.
* ການຕົກແຕ່ງ: ພາຍໃນນິຍົມແຂວນ ຕຸງ (ທຸງແຜ່ນຜ້າ) ເປັນພຸດທະບູຊາ. ພະປະທານມີພຸດທະລັກສະນະແບບຊຽງແສນ (ພະວໍລະກາຍອວບອີ່ມ, ພະເກດດອກບົວຕູມ).
4. ຜ່ານຍຸກສົງຄາມ ແລະ ການປ່ຽນແປງ (1894 - ປັດຈຸບັນ)
* ຍຸກອານານິຄົມ (1894): ຝຣັ່ງເຂົ້າມາຕັ້ງຄ້າຍທະຫານຢູ່ບໍລິເວນ ບ້ານຫຼວງຂອນ, ເຮັດໃຫ້ວັດກາຍເປັນຈຸດຍຸດທະສາດສຳຄັນທາງການເມືອງ.
* ສົງຄາມ (1960s): ໃນຊ່ວງສົງຄາມກາງເມືອງ ແລະ ການຖິ້ມລະເບີດ (1966) ທີ່ທຳລາຍພະທາດປຸມປຸກ, ວັດຫຼວງຂອນເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ໃກ້ສະໜາມບິນ ກໍຕົກຢູ່ໃນເຂດທີ່ມີຄວາມສ່ຽງສູງ.
* ປັດຈຸບັນ: ຫຼັງຈາກການຍ້າຍເທດສະບານເມືອງໃນປີ 1976, ວັດຫຼວງຂອນ ຍັງຄົງເປັນວັດປະຈຳ "ເມືອງເກົ່າ" ທີ່ຮັກສາຮີດຄອງປະເພນີດັ້ງເດີມໄວ້.
5. ບົດບາດທາງສັງຄົມ
ວັດຍັງຄົງເປັນສູນກາງຂອງງານບຸນສຳຄັນຂອງຊາວໄທຍວນ ເຊັ່ນ:
* ບຸນປີໃໝ່ລາວ: ການກໍ່ເຈດີຊາຍ ແລະ ສົງນໍ້າພະ.
* ບຸນຕານກວຍສະຫຼາກ: ປະເພນີອຸທິດສ່ວນກຸສົນໃຫ້ບັນພະບຸລຸດ ທີ່ເປັນເອກະລັກສະເພາະຂອງກຸ່ມວັດທະນະທຳລ້ານນາ.

+ ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ:ເລື່ອງເລົ່າຫຼວງນໍ້າທາ
+ ຜູ້ເຜີຍເເຜ່: ທອງໄຊ ຈັນທະຄໍາ